ലോകത്ത് സുരക്ഷിതമായ രക്തവും രക്തഘടകങ്ങളും ലഭ്യമാക്കുന്നതിൽ ശ്രദ്ധേയമായ പുരോഗതി ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിലെ വലിയ അസമത്വം തുടരുന്നതായി ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ പുതിയ കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. 132 രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ പരിശോധിച്ചപ്പോൾ 2013 മുതൽ 2023 വരെ ആഗോള രക്തശേഖരണം ഏകദേശം 19 ശതമാനം വർധിച്ചതായി WHO അറിയിച്ചു. 2023ൽ ശേഖരിച്ചെന്ന് കണക്കാക്കുന്ന 12 കോടി രക്തദാനങ്ങളിൽ 85 ശതമാനത്തിലേറെയും പ്രതിഫലം വാങ്ങാത്ത സന്നദ്ധ ദാതാക്കളിൽ നിന്നാണ് ലഭിച്ചത്.

സന്നദ്ധ രക്തദാനം എന്തുകൊണ്ട് നിർണായകം?

രോഗിയുടെ ബന്ധുക്കളിൽ നിന്നോ പണം നൽകി കണ്ടെത്തുന്ന ദാതാക്കളിൽ നിന്നോ മാത്രം ആശ്രയിക്കാതെ, സ്ഥിരമായി സന്നദ്ധരായി രക്തം നൽകുന്ന ആരോഗ്യവാന്മാരുടെ ശൃംഖല നിലനിർത്തുന്നതാണ് സുരക്ഷിതവും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നതുമായ രക്തവിതരണ സംവിധാനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. അടിയന്തര ശസ്ത്രക്രിയകൾ, അപകടങ്ങൾ, പ്രസവസമയത്തെ ഗുരുതര രക്തസ്രാവം, പൊള്ളലുകൾ, കുട്ടികളിലെ കടുത്ത രക്തക്ഷയം, കാൻസർ ചികിത്സ, തലസീമിയ, സിക്കിൾ സെൽ രോഗം, ഹീമോഫീലിയ തുടങ്ങിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ സമയബന്ധിതമായ രക്തലഭ്യത ജീവൻ രക്ഷിക്കുന്ന ഘടകമാണ്.

ലോകത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും ഒരേ സാഹചര്യമല്ല

ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ ലോകജനസംഖ്യയുടെ 15 ശതമാനം മാത്രമുള്ളപ്പോഴും ആഗോള രക്തദാനങ്ങളുടെ 36 ശതമാനം അവിടെയാണ് ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നത്. മറുവശത്ത്, സാമ്പത്തിക പരിമിതി, സംഭരണ-ഗതാഗത സൗകര്യങ്ങളുടെ കുറവ്, മതിയായ ദാതാക്കളെ കണ്ടെത്താനാകാത്തത്, പരിശോധനാ സംവിധാനങ്ങളുടെ ദൗർബല്യം തുടങ്ങിയ കാരണങ്ങളാൽ പല കുറഞ്ഞ വരുമാന രാജ്യങ്ങളും രക്തക്ഷാമം നേരിടുന്നു. രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിലെ രക്തദാന നിരക്ക് ആയിരം പേരിൽ 0.4 മുതൽ 53 വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നതായി WHO പറയുന്നു. 24 രാജ്യങ്ങളിൽ ആയിരം പേരിൽ അഞ്ചിൽ താഴെ രക്തദാനങ്ങളാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.

സന്നദ്ധ ദാതാക്കളുടെ പങ്കിലും വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്. ഉയർന്ന വരുമാന രാജ്യങ്ങളിൽ മൊത്തം രക്തദാനങ്ങളുടെ 98.4 ശതമാനം പ്രതിഫലം വാങ്ങാത്ത സന്നദ്ധ ദാതാക്കളിൽ നിന്നാണെങ്കിൽ, കുറഞ്ഞ വരുമാന രാജ്യങ്ങളിൽ ഇത് 63.4 ശതമാനമായി താഴുന്നു. അതിനാൽ രക്തദാന ക്യാമ്പുകൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല; പരിശോധന, ഘടക വേർതിരിക്കൽ, ശീതീകരിച്ച സംഭരണം, സുരക്ഷിത ഗതാഗതം, ആശുപത്രികളിലേക്കുള്ള വിതരണ സംവിധാനം എന്നിവയും ശക്തിപ്പെടുത്തണം.

നിയമവും ഗുണനിലവാര നിയന്ത്രണവും പിന്നിലാണ്

രക്തത്തിന്റെയും രക്തഘടകങ്ങളുടെയും സുരക്ഷയും ഗുണനിലവാരവും ഉറപ്പാക്കാൻ പ്രത്യേക നിയമം ഇല്ലാത്ത രാജ്യങ്ങൾ ഏകദേശം മൂന്നിലൊന്നാണെന്ന് WHOയുടെ വിലയിരുത്തൽ പറയുന്നു. 64 ശതമാനം രാജ്യങ്ങൾക്കാണ് രക്തസേവന കേന്ദ്രങ്ങളിൽ സ്ഥിരപരിശോധനാ സംവിധാനം ഉള്ളത്. 62 ശതമാനം രാജ്യങ്ങളിൽ ലൈസൻസിങ് സംവിധാനം ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോൾ, കുറഞ്ഞത് ചില രക്തമാറ്റ സേവനങ്ങളെങ്കിലും അംഗീകൃത ഗുണനിലവാര മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിരിക്കുന്നത് 40 ശതമാനം രാജ്യങ്ങൾ മാത്രമാണ്.

ധനസഹായവും സ്ഥിരതയും മറ്റൊരു വെല്ലുവിളിയാണ്. ഏഴിൽ ഒന്നിലധികം രാജ്യങ്ങളിൽ രക്തസേവനങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക സർക്കാർ ബജറ്റോ ചെലവ് വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള സ്ഥിര സംവിധാനമോ ഇല്ല. ഇതു പരിശോധനാ കിറ്റുകൾ, പരിശീലനം ലഭിച്ച ജീവനക്കാർ, സംഭരണ ഉപകരണങ്ങൾ, അടിയന്തര സ്റ്റോക്ക് എന്നിവ നിലനിർത്തുന്നതിനെ ബാധിക്കും.

സാധാരണ ദാതാക്കൾ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്

രക്തദാനം ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ അംഗീകൃത രക്തബാങ്ക് അല്ലെങ്കിൽ ആരോഗ്യസ്ഥാപനം തിരഞ്ഞെടുക്കണം. മുൻകൂർ ആരോഗ്യപരിശോധന, ഹീമോഗ്ലോബിൻ പരിശോധന, രോഗചരിത്രം, മരുന്നുപയോഗം, അടുത്തകാല യാത്രകൾ എന്നിവ സംബന്ധിച്ച ചോദ്യങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായി മറുപടി നൽകണം. രക്തദാനത്തിന് മുൻപും ശേഷവും മതിയായ വെള്ളം കുടിക്കുകയും, നിർദേശിച്ച വിശ്രമം പാലിക്കുകയും വേണം. ആരോഗ്യപ്രശ്നമോ പ്രത്യേക മരുന്നുപയോഗമോ ഉള്ളവർ മെഡിക്കൽ സംഘത്തിന്റെ ഉപദേശം അനുസരിക്കണം.

WHOയുടെ പുതിയ കണക്ക് മുന്നേറ്റത്തിന്റെ കഥ മാത്രമല്ല പറയുന്നത്. ഒരാൾ താമസിക്കുന്ന രാജ്യം അല്ലെങ്കിൽ പ്രദേശം അനുസരിച്ച് ജീവൻ രക്ഷിക്കുന്ന രക്തമാറ്റം ലഭിക്കുമോ എന്നത് ഇന്നും മാറുന്നുവെന്ന മുന്നറിയിപ്പും ഇതിലുണ്ട്. സന്നദ്ധ ദാതാക്കളെ സ്ഥിരമായി ഉൾപ്പെടുത്തുകയും ദേശീയ രക്തസേവന സംവിധാനങ്ങൾക്ക് ധനസഹായം, നിയമപരമായ മേൽനോട്ടം, ഗുണനിലവാര പരിശോധന, ഡാറ്റാ നിരീക്ഷണം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് സമതുലിതമായ രക്തലഭ്യതയ്ക്കുള്ള അടുത്ത നിർണായക ഘട്ടം.